Bên  cạnh các giải đấu thuộc liên đoàn bóng đá thế giới FIFA hay các liên đoàn bóng đá cấp châu lục như AFC (Liên Đoàn Bóng Đá Châu Á), UEFA (Liên Đoàn Bóng Đá Châu Âu), CONMEBOL (Liên Đoàn Bóng Đá Nam Mỹ), CONCACAF (Liên Đoàn Bóng Đá Bắc Trung Mỹ và Caribe), CAF (Liên Đoàn Bóng Đá Châu Phi), OFC (Liên Đoàn Bóng Đá Châu Đại Dương), AFF (Liên Đoàn Bóng Đá Đông Nam Á),v.v…Trên thế giới còn có những giải đấu khác được tổ chức bởi các liên đoàn bóng đá nhỏ hơn đại diện cho các hòn đảo nhỏ, thuộc địa, các khu tự trị cũng như là các quốc gia đang được nhìn nhận một cách hạn chế trên bình diện quốc tế cũng như là không đủ tư cách để trở thành thành viên của FIFA.

Đội tuyển “quốc gia”

Trên thực tế, có 5 loại đội tuyển quốc gia không trực thuộc FIFA:

Quốc gia nhỏ

Các đội này đại diện cho 7 quốc gia nhỏ, có chủ quyền (bao gồm Liên Bang Micronesia, Kiribati, Monaco, Nauru, Tuvalu và Vatican City). Họ có tham gia thi đấu các trận đấu bóng đá quốc tế tuy nhiên không trực thuộc thẩm quyền của FIFA. Kiribati và Tuvalu là một thành viên của Liên Đoàn Bóng Đá Châu Đại Dương tuy nhiên lại không là thành viên của Liên Đoàn Bóng Đá Thế Giới.,

Vùng tự trị và các quốc gia chưa được công nhận

Nhóm đội tuyển này là những quốc gia/vùng lãnh thổ có diện tích lớn hơn và có một lịch sử tự trị đáng kể. Họ đã có thể có một chánh quyền tự trị (ví dụ như cộng đồng các khu vực tự trị của Tây Ban Nha bao gồm Catalonia, Galicia và Xứ Basque thường chỉ thi đấu một trận mỗi năm, theo truyền thống là vào dịp lễ Giáng sinh), hoặc đang đòi hỏi một quyền tự trị. Tuy nhiên, chúng ta cần phải phân biệt đội tuyển Xứ Basque với các đội khác, vì nó đại diện không chỉ cho Xứ Basque thuộc Tây Ban Nha, mà còn là một khu vực lớn hơn của những người thuộc dân tộc Basque, bao gồm cả Navarre và Xứ Basque thuộc Pháp.

Bên cạnh đó, các quốc gia chưa được công nhận cũng có đội tuyển quốc gia của riêng mình. Một vài thành viên của Liên Đoàn Bóng Đá Châu Âu (UEFA) thuộc về nhóm này, chẳng hạn như quần đảo Faroe. Hiện tại Bắc Síp là ví dụ điển hình nhất cho khái niệm “đội tuyển đến từ quốc gia chưa được công nhận không trực thuộc FIFA”.

Liên đoàn đại diện cho khu vực

Điểm chung nhất của các đội này là họ đại diện cho các liên đoàn bóng đá đến từ các khu vực trực thuộc một liên đoàn lớn hơn của mẫu quốc. Các liên đoàn bóng đá hải ngoại này chịu trách nhiệm quản lý cho các hoạt động bóng đá diễn ra trên lãnh thổ của họ và là một phần trong hệ thống các liên đoàn trực thuộc quốc gia mà họ là thuộc địa. Một ví dụ cho hình thức này là Jersey – một vùng lãnh thổ trực thuộc Anh, họ cũng là thành viên của Liên Đoàn Bóng Đá Anh (FA). Các liên đoàn bóng đá kiểu này thường cử đội bóng đại diện tham gia các trận đấu không thuộc thẩm quyền của FIFA.

Các dân tộc bị mất nước

Đây là những đội tuyển đại diện cho các nhóm dân thiểu số đã giành được quyền tự trị nhất định từ chánh quyền của quốc gia sở tại, hoặc đại diện cho một nhóm dân tỵ nạn. Người Sami ở vùng đất gọi là “Lapland” nằm ở phía Bắc bán đảo Scandinavia, hiện đang dưới quyền quản lý của 4 quốc gia (Na Uy, Thuỵ Điển, Phần Lan và Nga), vì thế họ đã thành lập một liên đoàn bóng đá và tạo ra một đội tuyển đại diện cho mình. Tương tự, người Romani (hay được biết đến ở Việt Nam với cái tên Di-gan) – một dân tộc với dân số khoảng 15 triệu người, đã bị phân tán hàng thế kỷ nay tại châu Âu, cũng thành lập một liên đoàn bóng đá non trẻ để đại diện cho họ tại các giải đấu quốc tế. Một số quốc gia nhỏ bé khác như Palestine cũng được khuyến khích gia nhập FIFA và AFC mặc dù chưa chính thức được công nhận trên bình diện quốc tế. Đội tuyển bóng đá Esperanto cũng được thành lập để đại diện cho cộng đồng quốc tế nói tiếng Esperanto (Quốc Tế Ngữ).

Các nhóm dân thiểu số

Đây là các đội tuyển đại diện cho các dân tộc thiểu số trong một quốc gia.

Các tổ chức

NF.-Board (New Federations Board): một liên đoàn được thành lập vào năm 2003 nhưng hiện nay không còn tồn tại. Nó được tạo nên bởi các quốc gia không được công nhận là có chủ quyền đầy đủ (do đó không thể gia nhâp FIFA). NF-Boards đã tổ chức giải bóng đá VIVA World Cup và UNPO Cup. Tổ chức này cũng có một liên đoàn trực thuộc đại diện cho khu vực Nam Mỹ. Tuy nhiên tổ chức này đã ngừng hoạt động từ năm 2013 và được coi như không còn tồn tại.

CONIFA (Confederation of Independent Football Associations: theo định nghĩa tại trang chủ của họ:”CONIFA là một tổ chức toàn cầu nhằm bảo vệ cho các đội bóng đá không thuộc FIFA. Có khoảng hơn 5.500 sắc tộc trên toàn thế giới và hàng trăm vùng đất đang bị cô lập về khía cạnh thể thao, họ không có một đấu trường quốc tế để thi tài bóng đá. CONIFA chào đón tất cả các liên đoàn bóng đá và đội bóng đăng ký thi đấu. Chúng tôi tổ chức giải vô địch thế giới chính thức cho các đội nằm ngoài Liên Đoàn Bóng Đá Thế Giới. Bên cạnh đó còn có các giải vô địch liên lục địa, giải đấu quốc tế, giải đấu cúp cùng với các sự kiện văn hoá, giao lưu thanh niên”. Tính đến năm 2018, CONIFA đã có hơn 40 thành viên.

Các giải đấu không thuộc FIFA

Các giải bóng đá thuộc các đại hội thể thao quốc tế như Olympics, Pan-American Games hay Francophone games tuy nằm ngoài sự giám sát của FIFA tuy nhiên phần lớn vẫn được điều hành bởi sự công nhận của tổ chức này.

Các giải bóng đá nam

Giải đấu quốc tế

FIFI Wild Cup

FIFI Wild Cup được tổ chức bởi câu lạc bộ bóng đá Saint Pauli của Đức vào năm 2006. Nó diễn ra khi mà World Cup 2006 đang được tổ chức tại Đức, nhằm mục đích gia tăng sự chú ý dành cho các dân tộc bị mất nước. Năm đội bóng đã tham dự giải bên cạnh đội chủ nhà đại diện cho quận Saint Pauli của thành phố Hamburd. Đội tuyển Bắc Síp đã đánh bại Zanzibar trên chấm phạt đền để giành ngôi vô địch.

UNPO Cup

UNPO Cup được đồng sáng lập bởi Tổ Chức các Quốc Gia và Dân tộc không có đại diện (Unrepresented Nations and Peoples Organization) và NF-Board, giải đấu được tổ chức lần đầu tiên vào tháng 06/2005. Giải đấu cũng trùng hợp với kỳ họp thú 7 của tổ chức UNPO, quy tụ 4 đội bóng tham dự. Đội tuyển Nam Moluccas đã giành được danh hiệu sau khi đánh bại Chechnya trong trận chung kết.

VIVA World Cup

VIVA World Cup lần đầu tiên được tổ chức tại Occitania bởi N.F.-Board vào tháng 11/2006. Ban đầu có 6 đội nhận lời mời tham gia tuy nhiên cuối cùng giải đấu chỉ diễn ra với 3 đội tranh tài là đội chủ nhà, Monaco và Sapmi – đội sau đó giành ngôi vô địch. Giải đấu được tổ chức lần thứ nhì tại Lapland vào năm 2008 với nhà vô địch là Padania, sau đó đội này là chủ nhà của giải đấu lần thứ ba và bảo vệ thành công ngôi vô địch.

ConIFA World Football Cup

Đây chính là giải đấu kế thừa Viva World Cup được tổ chức từ năm 2006 đến năm 2012. Nó được sáng lập để tạo ra một sân chơi bóng đá quốc tế cho các chính thể quốc gia chưa toàn vẹn, các dân tộc bị mất nước và các sắc dân thiểu số. Một số thành viên của CONIFA đại diện cho các nhóm người tỵ nạn hoặc bị thất sũng phải rời bỏ quê hương. Không phải lúc nào đội đăng cai cũng có thể tổ chức giải đấu trên “lãnh thổ” của mình, hệ quả là CONIFA xác định đội “chủ nhà” sẽ là thành viên đứng đầu uỷ ban của tổ chức này trong một nhiệm kỳ nhất định, bất kể giải đấu có thật sự diễn ra tại khu vực địa lý mà liên đoàn đó đại diện hay không.

Các cầu thủ và ban huấn luyện đội tuyển Bắc Síp vui mừng sau khi đánh bại Padania để lọt vào chung kết ConIFA World Football Cup 2018. Ảnh: Skysport

Các lần tổ chức trước đây và dự kiến sắp tới:

NămChủ nhàVô địchÁ quânHạng Ba
2014SapmiCounty of NiceEllan VanninArameans Suryoye
2016AbkhaziaAbkhaziaPanjabBắc Síp
2018BarawaKarpataljaBắc SípPadania
2020Somaliland
EFL Cup

Giải đấu này được tổ chức bởi Liên Đoàn Bóng Đá Bắc Síp (KTFF) và được tổ chức tại quốc gia tự xưng này từ ngày 19-25/11/2006. Ban đầu họ công bố rằng chỉ có những đội ngoài FIFA mới được quyền tham gia, tuy nhiên sau đó giải đấu có sự góp mặt của 2 đội bóng thành viên của Liên Đoàn Bóng Đá Châu Á là Tajikistan, Kyrgyzstan dưới sức ép từ FIFA.

Ban đầu, Bắc Síp được công bố là đội chủ nhà của giải đấu VIVA World Cup lần đầu tiên, tổ chức bởi N.F Board hai năm một lần dành cho các đội mạnh nhất ngoài FIFA. Tuy nhiên, một tranh chấp xảy ra giữa NF-Board và bộ máy lãnh đạo mới tại KTFF đã dẫn đến việc giải đấu bị thu hồi và trao lại quyền đăng cai cho Occitania. NF-Board khẳng định rằng chánh quyền mới của Bắc Síp đã cố can thiệp để hạn chế đội này được quyền tham dự, đội nào không. Tuy nhiên phía KTFF thì đổ thừa rằng NF-Board đã có những đòi hỏi tài chánh không hợp lý.

Để đáp trả, KTFF thông báo ELF CUp sẽ được tổ chức cùng thời điểm diễn ra VIVA World Cup, và hứa sẽ chi trả mọi chi phí di chuyển phát sinh cho các đội tham dự, điều này cũng thu hút một số thành viên của NF-Board. Liên Đoàn Bóng Đá Bắc Síp hy vọng rằng giải đấu này sẽ mang đội tuyển nước họ đến gần hơn với đấu trường thế giới.

8 đội tham dự giải bao gồm:

Crimea: đại diện cho người Tác-ta Crưm

Gagauzia: một khu vực tự trị của Moldova

Greenland: một khu vực tự trị của Đan Mạch, trên danh nghĩa dưới quyền kiểm soát của Liên Đoàn Bóng Đá Đan Mạch và đồng thời là một thành viên của NF-Board.

Kyrgyzstan: thành viên của AFC và FIFA, tuy nhiên họ chỉ cử đội futsal tới tham dự giải.

Tajikistan: thành viên của AFC và FIFA, họ cũng chỉ gửi đội hình futsal sang tham dự giải đấu.

Tây Tạng: một khu tự trị của Trung Quốc, hiện có một chánh phủ lưu vong và là một thành viên của NF-Board.

Bắc Síp: đội chủ nhà, một quốc gia chưa được quốc tế công nhận và là một thành viên của NF-Board.

Zanzibar: trước đây là một phần của Tanzania, họ là thành viên của Liên Đoàn Bóng Đá Châu Phi và NF-Board, đến tham dự giải với đội hình U20.

Chung cuộc đội tuyển Bắc Síp đã giành ngôi vô địch sau khi vượt qua Crimea với tỉ số 3-1 trong trận chung kết.

Bóng đá tại đại hội thể thao các quần đảo

Đại Hội Thể Thao Các Quần Đảo được tổ chức hai năm một lần và nội dung bóng đá nam cũng rất hấp dẫn. Có một đội đã vô địch giải đấu này ở hai lần tổ chức đầu tiên vào các năm 1989 và 1991 là Quần Đảo Faroe, giờ đây họ đã trở thành thành viên của UEFA và FIFA. Vào năm 2007 Gibraltar đã đăng quang ngôi vô địch và họ cũng đã trở thành một thành viên của Liên Đoàn Bóng Đá Châu Âu. Nhiều đội bóng đang tranh tài tại giải đấu này là thành viên trực thuộc của các liên đoàn bóng đá quốc gia lơn hơn – ví dụ như Liên Đoàn Bóng Đá Jersey được quản lý bởi Liên Đoàn Bóng Đá Anh.

Chủ nhàNămVô địch
Quần Đảo Faroe1989Quần Đảo Faroe
Âland1991Quần Đảo Faroe
Đảo Wight1993Jersey
Gibraltar1995Đảo Wight
Jersey1997Jersey
Gotland1999Ynys Môn
Đảo Man2001Guernsey
Guernsey2003Guernsey
Shetland2005Shetland
Rhodes2007Gibraltar
Âland2009Jersey
Đảo Wight2011Đảo Wight
Bermuda2013Bermuda
Jersey2015Jersey
Gotland2017Đảo Man
Gilbraltar2019
Guernsey2021
Orkney2023

Giải đấu châu lục

Europeada

Đây là giải đấu bóng đá dành cho những người bản xứ và dân tộc thiểu số tại châu Âu, nó được tổ chức bởi Liên Hiệp Các Dân Tộc Châu Âu. Giải đấu lần đầu tiên được tổ chức tại Surselva, Thuỵ Sĩ.

Nam Tyrol là một tỉnh tự trị nằm ở cực Bắc nước Ý, Ảnh chụp màn hình
Chủ nhàNămVô địch
Thuỵ Sĩ2008Nam Tyrol
Đức2012Nam Tyrol
Ý2016Nam Tyrol
Slovenia2020
Copa CSANF

Đây là giải đấu dành cho các liên đoàn bóng đá không được FIFA thừa nhận tại khu vực Nam Mỹ. Giải được tổ chức bởi Consejo Sudamericano de Nuevas Federaciones lần đầu tiên vào năm 2011 ở Chile.

Chủ nhàNămVô địch
Chile2011Quần Đảo Juan Fernandez
Chile2017Mapuche
CSANF 10th Annivesary Cup

Giải đấu được tổ chức nhằm kỷ niệm 10 năm thành lập tổ chức Consejo Sudamericano de Nuevas Federaciones vào năm 2017 tại Argentina. Đội bóng đại diện cho người Argentina gốc Armenia đã giành danh hiệu vô địch giải đấu này.

Copa ANPO

Đây là giải đấu dành cho các sắc tộc bản xứ ở Nam Mỹ, được tổ chức bởi Asociacion Nacional de Pueblos Originarios. Đã có 6 đội tuyển tham dự ở lần tổ chức đầu tiên tại Chile, trong đó có 3 đội đại diện cho tộc người Mapuche – sắc tộc bản địa lớn nhất tại Chile. Ngoài đội Mapuche còn có đội Pewenche (đại diện cho nhóm người Mapuche sinh sống tại miền núi của Chile) và đội Warriache (đại diện cho những người Mapuche sinh sống tại đô thị).

Chủ nhàNămVô địch
Chile2012Đảo Phục Sinh
Chile2013Huilliche
Chile2015Mapuche

Các giải bóng đá nữ

Có 3 giải bóng đá lớn dành cho phái đẹp mà không trực thuộc FIFA.

Đại hội thể thao các quần đảo

Lần đầu tiên đại hội thể thao này tổ chức môn bóng đá nữ là vào năm 2001.

Chủ nhàNămVô địch
Đảo Man2001Quần Đảo Faroe
Guernsey2003Quần Đảo Faroe
Shetland2005Quần Đảo Faroe
Rhodé2007Quần Đảo Âland
Âland2009Quần Đảo Âland
Đảo Wight2011Quần Đảo Âland
Bermuda2013Bermuda
Jersey2015Jersey
Gotland2017Gotland
VIVA World Cup

Giải đấu này đã hai lần tổ chức cuộc so tài dành cho các đội bóng nữ vào các năm 2008 và 2010.

Chủ nhàNămVô địch
Sapmi2008Sapmi
Gozo2010Padania
Europeada

Giải đấu Europeada dành cho bóng đá nữ đã được tổ chức lần đầu tiên vào năm 2016 và đội vô địch là Nam Tyrol. Giải đấu năm 2020 sẽ diễn ra tại Slovenia.

Các giải trẻ

Có rất nihều trận đấu giao hữu được tổ chức ở các lứa tuổi như U21, U18, U16 v.v.. tuy nhiên vẫn chưa có giải đấu cấp châu lục hay quốc tế nào được tổ chức dành cho các đội tuyển trẻ đến từ các liên đoàn bóng đá không trực thuộc FIFA.

Các giải đấu cấp câu lạc bộ

Bất chấp thực tế rằng có rất nhiều giải đấu quốc nội được tổ chức bởi các liên đoàn bóng đá không trực thuộc FIFA, cho đến nay vẫn chưa có giải đấu quốc tế hoặc châu lục nào được tổ chức ở cấp độ câu lạc bộ.

Nguồn: Wikipedia.org